Bạn có nghĩ Lean chỉ là vài công cụ để dọn gọn quy trình, cắt giảm chi phí và tăng năng suất?
Thực ra, Lean không bắt đầu từ công cụ. Lean bắt đầu từ cách ta nhìn thế giới – mindset (tư duy). Công cụ chỉ như lớp sơn ngoài, còn mindset chính là nền móng. Nếu không thay đổi cách nghĩ, mọi cải tiến chỉ giống như sửa chữa tạm bợ trên một căn nhà đã mục ruỗng.
Lean không phải công cụ, mà là cách nghĩ
1.1. Tư duy quyết định hành động
Con người suy nghĩ theo hai hệ thống: System 1 (nhanh, trực giác) và System 2 (chậm, phân tích). Lean Mindset không chỉ nằm ở những phân tích nặng tính kỹ thuật, mà còn ở phản xạ trong System 1 – luôn đặt khách hàng lên đầu tiên.
Khi tư duy này trở thành phản xạ, mọi hành động cải tiến đều tự nhiên hướng về việc tạo giá trị thật cho khách hàng, thay vì chỉ “làm cho xong việc”.
1.2. Từ “làm nhiều hơn” sang “tạo ra ảnh hưởng”
Lean không dừng lại ở câu hỏi: “Làm thế nào để nhanh hơn, rẻ hơn?”
Lean còn đặt ra những câu hỏi thách thức hơn:
Khi chuyển đổi câu hỏi, ta chuyển luôn mục tiêu – từ “làm nhiều hơn” sang “tạo tác động lớn hơn”.
Ba chuyển dịch quan trọng của Lean Mindset
2.1. Từ Efficiency → Impact
Trước đây, doanh nghiệp thường đo lường bằng số lượng: bao nhiêu sản phẩm, bao nhiêu dịch vụ. Lean Mindset buộc ta hỏi: tác động thật sự là gì?
Ví dụ: Một phòng gym không chỉ cần thêm lớp học yoga hay HIIT. Điều quan trọng hơn: khách hàng có giảm cân, khỏe mạnh hơn, và duy trì kết quả lâu dài hay không.
2.2. Từ Predictability → Experimentation
Truyền thống quản trị đề cao dự đoán chính xác: lập kế hoạch chi tiết, tính toán dài hạn. Nhưng Lean Mindset chấp nhận sự không chắc chắn. Nó khuyến khích thử nghiệm nhỏ để học nhanh.
Ví dụ: Thay vì đầu tư 10 cơ sở hoành tráng rồi “ngã ngửa”, phòng tập có thể thử gói tập 7 ngày để kiểm chứng nhu cầu. Chi phí nhỏ, tốc độ học nhanh, rủi ro thấp.
2.3. Từ Centralization → Decentralization
Mô hình cũ đặt mọi quyết định trong tay lãnh đạo. Nhân viên chỉ “làm theo”. Lean Mindset thì ngược lại: trao quyền cho người ở gần khách hàng nhất.
Ví dụ: Huấn luyện viên trong gym có quyền điều chỉnh bài tập phù hợp với từng hội viên, thay vì chờ quản lý phê duyệt. Sự linh hoạt này không chỉ tiết kiệm thời gian, mà còn nâng trải nghiệm khách hàng.
Phần 3: Làm thế nào để phát triển Lean Mindset?
3.1. Học cách đặt câu hỏi đúng
Câu hỏi sai dẫn đến hành động sai. Lean Mindset giúp ta chuyển đổi:
- Đừng hỏi: “Ai sai?” → Hãy hỏi: “Quy trình đã mang lại giá trị chưa?”
- Đừng hỏi: “Làm sao cắt chi phí?” → Hãy hỏi: “Làm sao khách hàng thấy đáng đồng tiền nhất?”
Đặt câu hỏi đúng chính là mở ra con đường đúng.
3.2. Nuôi dưỡng “ganas” – khát vọng tiến bộ
Lean Mindset không thể dừng ở lãnh đạo, nó phải lan tỏa đến từng nhân viên. Văn hóa Lean được xây dựng bằng cách tuyển và phát triển những người có growth mindset – tin rằng họ có thể tiến bộ mỗi ngày, thay vì chỉ tìm “người giỏi sẵn”.
Ganas là gì?
“Ganas” là một từ gốc Tây Ban Nha, dịch sát nghĩa là sự khao khát mạnh mẽ, ý chí hoặc động lực nội tại để làm điều gì đó. Trong bối cảnh Lean Mindset và giáo dục, từ này thường được hiểu là: khát vọng tiến bộ, sự quyết tâm học hỏi và không bỏ cuộc ngay cả khi gặp khó khăn.
Nó không chỉ đơn giản là “muốn” (want), mà là “muốn đến mức sẵn sàng nỗ lực và kiên trì để đạt được”.
Ví dụ:
Một học viên đến phòng gym vì muốn giảm cân. Nếu chỉ có “muốn” → dễ bỏ dở sau vài tuần.
Nhưng nếu có ganas → họ sẽ kiên trì tập luyện, điều chỉnh thói quen ăn uống, và không bỏ cuộc khi cân nặng chưa giảm ngay.
3.3. Thử nghiệm – Học hỏi – Cải tiến liên tục
Tinh thần Lean vận hành trong vòng lặp: Thử nghiệm nhỏ → Học từ phản hồi → Mở rộng khi thành công.
Điều này tạo ra một môi trường không sợ sai. Sai lầm nhỏ không phải thất bại, mà là dữ liệu để học nhanh hơn, cải tiến tốt hơn.
Kết luận
Lean không phải là chuyện bạn áp dụng Kanban, 5S hay Value Stream Mapping “cho đúng kỹ thuật”. Lean là một mindset – một cách nhìn thế giới xoay quanh khách hàng, giá trị và học hỏi liên tục.
Khi tư duy đã đúng, công cụ mới phát huy hết sức mạnh.
“You cannot mandate productivity, you must provide the tools to let people become their best.” – Steve Jobs
